Chủ doanh nghiệp có thể biến doanh nghiệp thành phòng nghiên cứu không?

Nhiều chủ doanh nghiệp thường nghĩ nghiên cứu là công việc của trường đại học, viện nghiên cứu hoặc các học giả chuyên nghiệp. Doanh nghiệp, trong suy nghĩ quen thuộc, là nơi bán hàng, quản trị nhân sự, kiểm soát tài chính, chăm sóc khách hàng và tạo lợi nhuận.

Cách hiểu này không sai, nhưng chưa đầy đủ.

Trong thực tế, mỗi doanh nghiệp đều chứa rất nhiều vấn đề có thể trở thành nền tảng nghiên cứu: vì sao khách hàng rời bỏ, vì sao nhân sự giỏi không gắn bó, vì sao mô hình vận hành không mở rộng được, vì sao chiến lược mới không tạo ra kết quả, hoặc vì sao cùng một chính sách nhưng hiệu quả khác nhau ở từng bộ phận.

Với DBA APEL.Q, doanh nghiệp có thể trở thành một “phòng nghiên cứu sống”, nơi chủ doanh nghiệp không chỉ điều hành, mà còn nhìn lại chính hoạt động điều hành bằng tư duy nghiên cứu.

Doanh nghiệp là nơi tạo ra dữ liệu thật

Một lợi thế lớn của chủ doanh nghiệp là họ sống trong môi trường dữ liệu thật. Dữ liệu không chỉ nằm trong bảng khảo sát hay bài báo học thuật. Dữ liệu xuất hiện mỗi ngày trong doanh thu, hành vi khách hàng, phản hồi nhân viên, quy trình vận hành, báo cáo tài chính, hiệu quả marketing, khiếu nại dịch vụ và kết quả triển khai chiến lược.

Những dữ liệu này rất có giá trị cho DBA nếu được thu thập, xử lý và phân tích đúng cách. Một chủ doanh nghiệp có thể không cần tìm kiếm một bối cảnh nghiên cứu xa lạ, vì chính doanh nghiệp của họ đã là một bối cảnh giàu chất liệu.

Tuy nhiên, dữ liệu doanh nghiệp không tự động trở thành dữ liệu nghiên cứu. Nó cần được chuẩn hoá, bảo mật, phân loại và đặt trong một thiết kế nghiên cứu phù hợp. Đây là điểm khác biệt giữa việc “có dữ liệu” và “biết sử dụng dữ liệu để tạo ra tri thức”.

Vấn đề kinh doanh có thể trở thành câu hỏi nghiên cứu

Trong doanh nghiệp, vấn đề thường được nhìn như một việc cần giải quyết nhanh. Doanh thu giảm thì cần tăng doanh số. Nhân sự nghỉ việc thì cần tuyển thêm hoặc cải thiện chính sách. Khách hàng không quay lại thì cần làm marketing tốt hơn.

Trong nghiên cứu DBA, vấn đề cần được đặt lại thành câu hỏi sâu hơn. Vì sao doanh thu giảm trong một nhóm khách hàng nhất định? Vì sao chính sách giữ chân nhân sự không tạo hiệu quả với quản lý cấp trung? Vì sao khách hàng đánh giá cao sản phẩm nhưng không trung thành với thương hiệu? Vì sao chuyển đổi số làm tăng chi phí nhưng chưa cải thiện năng suất?

Câu hỏi nghiên cứu giúp chủ doanh nghiệp đi qua phản ứng điều hành thông thường để bước vào tư duy phân tích. Thay vì chỉ tìm giải pháp nhanh, người học bắt đầu tìm nguyên nhân, cơ chế, điều kiện và mô hình có thể giải thích vấn đề.

Đây là bước đầu tiên để biến doanh nghiệp thành bối cảnh nghiên cứu DBA.

Chủ doanh nghiệp có lợi thế vì hiểu sâu bối cảnh

Một nhà nghiên cứu bên ngoài có thể mất rất nhiều thời gian để hiểu doanh nghiệp. Trong khi đó, chủ doanh nghiệp thường hiểu sâu lịch sử phát triển, văn hoá nội bộ, chiến lược, khách hàng, đội ngũ và những quyết định đã dẫn đến tình trạng hiện tại.

Sự hiểu biết này là một lợi thế lớn, đặc biệt với nghiên cứu ứng dụng. Nó giúp người học đặt câu hỏi thực tế hơn, tiếp cận dữ liệu nhanh hơn và diễn giải kết quả trong đúng bối cảnh.

Tuy nhiên, lợi thế này cũng đi kèm rủi ro. Vì quá quen với doanh nghiệp của mình, chủ doanh nghiệp có thể mang nhiều giả định cá nhân. Họ có thể tin rằng mình đã hiểu nguyên nhân, trong khi dữ liệu có thể cho thấy điều khác. Họ có thể muốn chứng minh một quan điểm sẵn có thay vì mở ra khả năng phản biện.

Do đó, trong DBA APEL.Q, chủ doanh nghiệp cần học cách giữ khoảng cách nghiên cứu với chính tổ chức của mình. Đây là sự khác biệt giữa người điều hành và nhà nghiên cứu thực hành.

Nghiên cứu trong chính doanh nghiệp cần đạo đức và bảo mật

Khi doanh nghiệp trở thành bối cảnh nghiên cứu, vấn đề đạo đức nghiên cứu cần được xem xét nghiêm túc. Chủ doanh nghiệp có quyền lực trong tổ chức, vì vậy việc thu thập dữ liệu từ nhân viên, khách hàng hoặc đối tác cần được xử lý cẩn trọng.

Người tham gia nghiên cứu cần được tôn trọng. Dữ liệu cá nhân cần được bảo mật. Thông tin nhạy cảm về tài chính, chiến lược, nhân sự hoặc khách hàng cần được ẩn danh hoặc xử lý theo quy định phù hợp. Nếu nghiên cứu liên quan đến người lao động, cần tránh tình trạng nhân viên cảm thấy bị ép buộc tham gia vì quan hệ cấp trên – cấp dưới.

Một luận án DBA tốt không chỉ có nội dung hay. Nó còn phải cho thấy người nghiên cứu có trách nhiệm với dữ liệu, con người và tổ chức của mình.

Từ cải tiến nội bộ đến đóng góp quản trị

Một dự án trong doanh nghiệp thường hướng đến cải tiến nội bộ. Ví dụ, cải thiện quy trình chăm sóc khách hàng, nâng cao hiệu quả đào tạo, giảm tỷ lệ nghỉ việc hoặc tăng năng suất vận hành.

DBA cần đi xa hơn. Công trình không chỉ trả lời rằng doanh nghiệp đã cải thiện điều gì, mà cần chỉ ra bài học quản trị có thể rút ra từ quá trình đó. Những yếu tố nào tạo ra kết quả? Điều kiện nào giúp mô hình vận hành? Giới hạn của giải pháp là gì? Doanh nghiệp khác trong bối cảnh tương tự có thể học được gì?

Đây là điểm chuyển từ “dự án công ty” sang “luận án DBA”. Một cải tiến nội bộ có thể trở thành đóng góp quản trị nếu nó được phân tích, kiểm chứng và trình bày theo cách có giá trị cho người khác.

APEL.Q phù hợp khi doanh nghiệp đã có nền tảng nghiên cứu hoặc dự án rõ

Không phải mọi chủ doanh nghiệp đều phù hợp ngay với DBA APEL.Q. Nếu ứng viên chỉ có kinh nghiệm điều hành nhưng chưa có đề tài, chưa có dữ liệu, chưa có báo cáo chuyên sâu hoặc chưa từng triển khai một dự án có thể nghiên cứu, họ có thể cần giai đoạn chuẩn bị dài hơn.

APEL.Q phù hợp hơn với người đã có nền tảng cụ thể. Ví dụ, chủ doanh nghiệp đã có đề án tái cấu trúc, mô hình kinh doanh đã kiểm nghiệm, dữ liệu vận hành nhiều năm, báo cáo chiến lược, luận văn Thạc sĩ liên quan đến doanh nghiệp, hoặc một bản thảo nghiên cứu chưa hoàn thiện.

Trong trường hợp đó, APEL.Q giúp đánh giá phần nào có thể kế thừa, phần nào cần bổ sung và phần nào cần chuẩn hoá để phát triển thành luận án DBA.

Doanh nghiệp có thể hưởng lợi từ luận án DBA

Một luận án DBA tốt không chỉ mang lại giá trị cho cá nhân người học. Doanh nghiệp cũng có thể hưởng lợi trực tiếp từ quá trình nghiên cứu.

Thông qua DBA, chủ doanh nghiệp có thể nhìn lại mô hình vận hành, kiểm tra giả định chiến lược, đánh giá hiệu quả các quyết định đã triển khai và phát triển một khung quản trị có cơ sở hơn. Kết quả nghiên cứu có thể trở thành tài liệu đào tạo nội bộ, mô hình tư vấn, quy trình quản trị, tài sản tri thức hoặc nền tảng cho đổi mới doanh nghiệp.

Điều này làm cho DBA khác với một chương trình học thông thường. Người học không chỉ đem kiến thức từ bên ngoài vào doanh nghiệp, mà còn biến chính doanh nghiệp thành nơi tạo ra tri thức.

Kết luận

Chủ doanh nghiệp hoàn toàn có thể biến doanh nghiệp của mình thành bối cảnh nghiên cứu cho DBA, nếu họ có vấn đề quản trị đủ rõ, dữ liệu phù hợp, tinh thần phản biện và sự sẵn sàng chuẩn hoá kinh nghiệm điều hành thành công trình học thuật.

DBA APEL.Q không biến mọi hoạt động kinh doanh thành luận án. Mô hình này giúp đánh giá xem những gì doanh nghiệp đã trải qua có đủ giá trị nghiên cứu hay không, và cần làm gì để chuyển từ dự án thực tiễn thành đóng góp ở cấp độ Tiến sĩ Quản trị Kinh doanh.

Với người chủ doanh nghiệp đã đi qua nhiều năm điều hành, giá trị lớn nhất của DBA không chỉ nằm ở văn bằng. Giá trị lớn hơn là khả năng nhìn lại doanh nghiệp như một nguồn tri thức, nơi kinh nghiệm quản trị có thể được nghiên cứu, hệ thống hoá và phát triển thành tài sản lâu dài.

Tài liệu tham khảo

Coghlan, D., & Shani, A. B. (Rami). (2018). Conducting action research for business and management students. SAGE Publications.

Easterby-Smith, M., Thorpe, R., Jackson, P. R., & Jaspersen, L. J. (2018). Management and business research (6th ed.). SAGE Publications.

Roth, G. L., & Kleiner, A. (1998). Developing organizational memory through learning histories. Organizational Dynamics, 27(2), 43–60. https://doi.org/10.1016/S0090-2616(98)90023-7

Yin, R. K. (2018). Case study research and applications: Design and methods (6th ed.). SAGE Publications.