Tháng 7: Viết lại luận án theo cấu trúc DBA

Sau sáu tháng đầu của lộ trình APEL.Q cho DBA, ứng viên đã đi qua các bước nền tảng: rà soát hồ sơ, xác định khoảng trống, tái cấu trúc đề tài, hoàn thiện khung lý thuyết, chuẩn hoá phương pháp, bổ sung dữ liệu và hình thành phát hiện sơ bộ. Tháng 7 là giai đoạn chuyển toàn bộ những phần đó thành một bản thảo luận án DBA có cấu trúc rõ ràng.

Đây là tháng rất quan trọng vì nhiều ứng viên có tài liệu, dữ liệu và phân tích tương đối tốt, nhưng khi viết thành luận án lại gặp khó khăn. Lý do là luận án không phải là nơi ghép các tài liệu cũ lại với nhau. Luận án cần một mạch lập luận thống nhất: vấn đề nghiên cứu dẫn đến câu hỏi, câu hỏi dẫn đến lý thuyết, lý thuyết dẫn đến phương pháp, phương pháp tạo ra dữ liệu, dữ liệu tạo ra phát hiện, phát hiện dẫn đến thảo luận và đóng góp.

Theo Paltridge và Starfield (2020), viết luận án tiến sĩ không chỉ là trình bày kết quả nghiên cứu, mà là xây dựng một văn bản học thuật có lập luận, cấu trúc và tiếng nói nghiên cứu rõ ràng. Với APEL.Q, yêu cầu này càng quan trọng vì ứng viên thường bắt đầu từ nhiều tài liệu đã có, nên nguy cơ bản thảo bị rời rạc rất cao.

Mục tiêu của tháng thứ bảy

Mục tiêu của tháng 7 là tạo ra bản thảo luận án DBA phiên bản đầu tiên theo cấu trúc hoàn chỉnh. Bản thảo này chưa cần hoàn hảo, nhưng phải đủ để giảng viên hướng dẫn hoặc chuyên gia đánh giá đọc được toàn bộ mạch nghiên cứu.

Đến cuối tháng này, ứng viên nên có bản thảo gồm các phần chính: giới thiệu nghiên cứu, bối cảnh và vấn đề nghiên cứu, tổng quan tài liệu, khung lý thuyết hoặc khung khái niệm, phương pháp nghiên cứu, kết quả phân tích, thảo luận, đóng góp thực tiễn, giới hạn nghiên cứu và kết luận.

Điểm quan trọng là bản thảo tháng 7 phải thể hiện sự chuyển đổi từ hồ sơ cũ sang luận án mới. Ứng viên cần cho thấy nghiên cứu trước đó đã được sử dụng như thế nào, phần nào được kế thừa, phần nào được bổ sung và phần nào đã được nâng cấp để đạt chuẩn DBA.

Bước 1: Xây dựng lại mục lục luận án

Trước khi viết chi tiết, ứng viên cần xây dựng mục lục luận án. Mục lục không chỉ là phần hình thức. Nó là bản đồ lập luận của toàn bộ công trình.

Một cấu trúc luận án DBA có thể gồm các chương chính như sau: chương giới thiệu; chương bối cảnh và vấn đề nghiên cứu; chương tổng quan tài liệu và khung lý thuyết; chương phương pháp nghiên cứu; chương kết quả hoặc phát hiện; chương thảo luận và đóng góp; chương kết luận, giới hạn và khuyến nghị.

Tuỳ quy định của từng chương trình, cấu trúc có thể thay đổi. Tuy nhiên, dù cấu trúc cụ thể thế nào, luận án vẫn cần trả lời được các câu hỏi cơ bản: nghiên cứu này bàn về vấn đề gì, vì sao vấn đề đó quan trọng, nghiên cứu dựa trên nền tảng học thuật nào, được thực hiện bằng phương pháp nào, dữ liệu cho thấy điều gì, phát hiện có ý nghĩa gì, và đóng góp của nghiên cứu là gì.

Ứng viên không nên giữ nguyên cấu trúc của luận văn Thạc sĩ, bài báo hoặc báo cáo doanh nghiệp nếu cấu trúc đó không còn phù hợp. Tháng 7 là lúc viết lại theo cấu trúc DBA, không phải chỉ chỉnh sửa tài liệu cũ.

Bước 2: Viết chương giới thiệu như một bản định vị nghiên cứu

Chương giới thiệu cần giúp người đọc hiểu toàn bộ luận án ngay từ đầu. Chương này không nên quá dài hoặc quá chung. Nó cần định vị rõ bối cảnh, vấn đề, mục tiêu, câu hỏi nghiên cứu, phương pháp tổng quan, đóng góp dự kiến và cấu trúc luận án.

Một lỗi phổ biến là chương giới thiệu viết quá rộng, bắt đầu bằng những tuyên bố chung như “trong bối cảnh toàn cầu hoá”, “chuyển đổi số là xu hướng tất yếu”, hoặc “nguồn nhân lực là tài sản quan trọng nhất”. Những câu này có thể đúng, nhưng nếu viết quá nhiều sẽ làm mất trọng tâm.

Ứng viên nên đi nhanh vào vấn đề cụ thể. Ví dụ, nếu nghiên cứu về học viên online bỏ học, chương giới thiệu cần làm rõ: hiện tượng bỏ học trong chương trình trực tuyến đang tạo ra thách thức gì, tổ chức đang gặp khoảng trống quản trị nào, vì sao vấn đề này đáng nghiên cứu ở cấp độ DBA, và nghiên cứu sẽ đóng góp gì cho quản trị hỗ trợ học viên.

Theo Swales và Feak (2012), phần mở đầu của một công trình học thuật cần tạo không gian nghiên cứu bằng cách trình bày lĩnh vực, xác định khoảng trống và cho thấy nghiên cứu hiện tại sẽ xử lý khoảng trống đó. Đây là nguyên tắc rất hữu ích khi viết chương giới thiệu DBA.

Bước 3: Viết chương tổng quan tài liệu theo mạch lập luận

Chương tổng quan tài liệu không nên là nơi liệt kê mọi tài liệu đã đọc. Nó cần xây dựng nền tảng học thuật cho câu hỏi nghiên cứu và khung phân tích.

Ứng viên nên tổ chức chương này theo các chủ đề chính đã xác định ở tháng 4. Mỗi chủ đề cần có vai trò rõ trong luận án. Ví dụ, nếu nghiên cứu về quản trị hỗ trợ học viên trực tuyến, các chủ đề có thể gồm: học tập trực tuyến và thách thức duy trì người học; trải nghiệm học viên; hệ thống hỗ trợ học tập; dấu hiệu rủi ro bỏ học; và các mô hình can thiệp sớm.

Trong mỗi chủ đề, ứng viên cần tổng hợp, so sánh và đánh giá tài liệu. Không nên chỉ viết “tác giả A cho rằng…, tác giả B cho rằng…”. Cần chỉ ra các điểm đồng thuận, điểm khác biệt, giới hạn của nghiên cứu trước và khoảng trống mà luận án sẽ xử lý.

Phần cuối chương tổng quan nên dẫn đến khung lý thuyết hoặc khung khái niệm. Người đọc cần thấy rõ vì sao luận án chọn các khái niệm đó, vì sao các mối quan hệ đó quan trọng và chúng sẽ định hướng phân tích dữ liệu như thế nào.

Bước 4: Viết chương phương pháp bằng ngôn ngữ minh bạch

Chương phương pháp cần giải thích nghiên cứu đã được thực hiện như thế nào. Đây không phải là nơi chỉ ghi tên phương pháp. Ứng viên cần mô tả thiết kế nghiên cứu, lý do chọn phương pháp, đơn vị phân tích, nguồn dữ liệu, mẫu nghiên cứu, công cụ thu thập dữ liệu, quy trình thu thập, cách phân tích, đạo đức nghiên cứu, bảo mật dữ liệu và giới hạn phương pháp.

Đối với APEL.Q, chương phương pháp cần làm rõ thêm một điểm đặc biệt: dữ liệu nào đến từ nghiên cứu trước đó, dữ liệu nào được bổ sung trong lộ trình DBA, và cách hai nhóm dữ liệu này được tích hợp ra sao. Nếu ứng viên sử dụng lại dữ liệu cũ, cần giải thích nguồn gốc, tính phù hợp và giới hạn của dữ liệu đó. Nếu bổ sung dữ liệu mới, cần trình bày quy trình thu thập rõ ràng.

Ví dụ, ứng viên có thể viết rằng nghiên cứu sử dụng thiết kế nghiên cứu tình huống, kết hợp dữ liệu đã có từ dự án chuyển đổi số giai đoạn 2022–2023 với phỏng vấn bổ sung trong giai đoạn DBA. Sau đó, cần nêu rõ mỗi nguồn dữ liệu phục vụ câu hỏi nào và được phân tích thế nào.

Theo Silverman (2022), phương pháp nghiên cứu cần được trình bày đủ minh bạch để người đọc hiểu cách dữ liệu được tạo ra và diễn giải. Với DBA, minh bạch phương pháp giúp hội đồng đánh giá tính đáng tin cậy của phát hiện.

Bước 5: Viết chương kết quả theo phát hiện, không theo dữ liệu thô

Chương kết quả không nên chỉ đưa bảng số liệu, trích dẫn phỏng vấn hoặc mô tả dữ liệu. Chương này cần trình bày các phát hiện chính theo logic câu hỏi nghiên cứu.

Nếu có câu hỏi phụ, ứng viên có thể tổ chức kết quả theo từng câu hỏi phụ. Nếu nghiên cứu định tính, có thể tổ chức theo các chủ đề chính. Nếu nghiên cứu định lượng, có thể trình bày theo biến số, mối quan hệ hoặc mô hình phân tích. Nếu nghiên cứu hỗn hợp, cần giải thích cách dữ liệu định lượng và định tính bổ sung cho nhau.

Ứng viên cần phân biệt giữa dữ liệu và phát hiện. Dữ liệu là bằng chứng. Phát hiện là điều rút ra từ phân tích dữ liệu. Ví dụ, một trích dẫn phỏng vấn chỉ là dữ liệu. Phát hiện là chủ đề hoặc mẫu hình được hỗ trợ bởi nhiều trích dẫn và nguồn dữ liệu khác nhau.

Chương kết quả nên có cấu trúc rõ. Mỗi phát hiện chính nên được trình bày theo ba bước: nêu phát hiện, đưa bằng chứng, diễn giải ý nghĩa ban đầu. Không nên để người đọc tự suy luận từ dữ liệu rời rạc.

Bước 6: Viết chương thảo luận như nơi tạo giá trị DBA

Chương thảo luận là nơi luận án DBA thể hiện chiều sâu. Đây không phải là việc lặp lại kết quả. Thảo luận cần trả lời câu hỏi: phát hiện này có ý nghĩa gì đối với lý thuyết, thực tiễn và bối cảnh quản trị?

Ứng viên cần liên hệ phát hiện với tài liệu đã trình bày ở chương tổng quan. Phát hiện xác nhận điều gì từ nghiên cứu trước? Phát hiện bổ sung điều gì? Có điểm nào khác biệt do bối cảnh đặc thù không? Có cơ chế nào được làm rõ hơn không?

Sau đó, ứng viên cần phát triển hàm ý thực tiễn. Với DBA, phần này rất quan trọng. Ví dụ, nếu phát hiện cho thấy học viên bỏ học khi thiếu phản hồi trong giai đoạn chuyển sang nhiệm vụ phức tạp, thảo luận cần đi đến mô hình hỗ trợ học viên theo giai đoạn. Nếu phát hiện cho thấy nhân viên không sử dụng hệ thống mới vì quy trình chưa được tái thiết kế, thảo luận cần phát triển khung quản trị thay đổi tích hợp giữa công nghệ, quy trình và con người.

Theo Bitchener và Basturkmen (2006), phần thảo luận trong luận án thường là nơi người viết gặp khó khăn vì phải vượt qua mô tả kết quả để tạo lập luận. Với ứng viên DBA, đây là chương cần đầu tư nhiều vì đóng góp thực tiễn thường được phát triển mạnh nhất ở đây.

Bước 7: Viết phần đóng góp thực tiễn rõ ràng

Đóng góp thực tiễn không nên bị đặt ở cuối luận án như vài đoạn khuyến nghị chung. Ứng viên cần viết rõ nghiên cứu đóng góp gì, cho ai, trong bối cảnh nào và có giới hạn gì.

Đóng góp có thể là mô hình, quy trình, khung phân tích, bộ tiêu chí, ma trận quyết định hoặc nhóm nguyên tắc quản trị. Ví dụ, nghiên cứu có thể đóng góp “mô hình cảnh báo sớm và hỗ trợ học viên trực tuyến”, “khung quản trị thay đổi khi triển khai hệ thống CRM”, hoặc “quy trình chuyển giao kết quả đào tạo vào công việc”.

Ứng viên cần chỉ ra đóng góp này được xây dựng từ dữ liệu nào và liên hệ với lý thuyết nào. Nếu đóng góp chỉ xuất hiện như ý tưởng của tác giả mà không có dữ liệu hỗ trợ, phần này sẽ yếu. Nếu đóng góp đi ra từ phát hiện và được diễn giải trong thảo luận, nó sẽ thuyết phục hơn.

Bước 8: Viết phần giới hạn nghiên cứu một cách chuyên nghiệp

Một luận án tốt không né tránh giới hạn. Ứng viên cần trình bày rõ giới hạn về bối cảnh, dữ liệu, mẫu nghiên cứu, phương pháp, thời gian, khả năng khái quát và vai trò của người nghiên cứu.

Giới hạn không làm luận án yếu đi nếu được viết đúng. Nó cho thấy ứng viên hiểu phạm vi kết luận của mình. Ví dụ, nếu nghiên cứu là một trường hợp tổ chức cụ thể, cần nói rõ kết quả có thể tham khảo cho các bối cảnh tương đồng, không nên khẳng định áp dụng cho mọi doanh nghiệp. Nếu dữ liệu phỏng vấn có số lượng hạn chế, cần giải thích vì sao dữ liệu vẫn phù hợp với mục tiêu nghiên cứu và giới hạn của nó là gì.

Phần giới hạn nên đi kèm hướng nghiên cứu tiếp theo hoặc khuyến nghị ứng dụng có điều kiện. Điều này giúp đóng góp trở nên chặt chẽ hơn.

Bước 9: Bảo đảm sự liên kết giữa các chương

Một bản thảo DBA có thể có từng chương tương đối tốt nhưng vẫn yếu nếu các chương không liên kết. Ứng viên cần rà soát sự nhất quán giữa các phần.

Câu hỏi nghiên cứu ở chương đầu có được trả lời trong chương kết quả không? Khung lý thuyết có được sử dụng trong phân tích không? Phương pháp có tạo ra dữ liệu phù hợp với câu hỏi không? Phần thảo luận có liên hệ với literature review không? Đóng góp có đi ra từ phát hiện không? Kết luận có quay lại vấn đề nghiên cứu ban đầu không?

Một cách thực hành tốt là tạo bảng liên kết luận án. Bảng này có thể gồm các cột: câu hỏi nghiên cứu, dữ liệu dùng để trả lời, phương pháp phân tích, phát hiện chính, phần thảo luận liên quan và đóng góp tương ứng. Nếu có câu hỏi nghiên cứu nào không có dữ liệu trả lời, hoặc phát hiện nào không liên quan đến câu hỏi, cần chỉnh lại.

Bước 10: Tạo bản thảo phiên bản 1 để nhận phản hồi

Cuối tháng 7, ứng viên nên có bản thảo phiên bản 1. Đây chưa phải bản cuối cùng, nhưng phải đủ hoàn chỉnh để người hướng dẫn đọc và phản hồi tổng thể.

Bản thảo phiên bản 1 nên ưu tiên mạch lập luận hơn sự hoàn hảo câu chữ. Ứng viên cần có đủ các chương chính, dù một số phần còn cần chỉnh sửa. Nếu chỉ viết rất kỹ chương đầu mà chưa có chương kết quả và thảo luận, giảng viên sẽ khó đánh giá toàn bộ luận án. Ngược lại, một bản thảo đầy đủ dù còn thô sẽ giúp phản hồi hiệu quả hơn.

Ứng viên nên gửi kèm bảng câu hỏi cho người hướng dẫn: đề tài đã đủ rõ chưa, câu hỏi nghiên cứu có nhất quán không, phương pháp có phù hợp không, kết quả có trả lời câu hỏi không, phần thảo luận có đủ chiều sâu không, đóng góp thực tiễn có rõ không. Cách này giúp phản hồi tập trung hơn.

Những sai lầm cần tránh trong tháng 7

Sai lầm đầu tiên là ghép tài liệu cũ thay vì viết lại. Luận án DBA cần một mạch nghiên cứu mới, không phải tập hợp các văn bản cũ.

Sai lầm thứ hai là viết quá nhiều bối cảnh nhưng thiếu câu hỏi nghiên cứu. Bối cảnh chỉ có giá trị khi dẫn đến vấn đề rõ.

Sai lầm thứ ba là literature review không liên quan đến phân tích. Nếu lý thuyết không được sử dụng trong chương thảo luận, cần xem lại.

Sai lầm thứ tư là chương kết quả chỉ mô tả dữ liệu. Kết quả cần được tổ chức thành phát hiện.

Sai lầm thứ năm là đóng góp thực tiễn quá chung. DBA cần đóng góp có hình hài rõ, không chỉ lời khuyên chung.

Sai lầm thứ sáu là né tránh giới hạn. Một luận án không nêu giới hạn thường tạo cảm giác thiếu trưởng thành học thuật.

Kết quả cần có sau tháng 7

Sau tháng thứ bảy, ứng viên nên có bốn sản phẩm chính.

Thứ nhất, mục lục luận án đã được tái cấu trúc theo chuẩn DBA. Thứ hai, bản thảo phiên bản 1 với đầy đủ các chương chính. Thứ ba, bảng liên kết giữa câu hỏi nghiên cứu, dữ liệu, phát hiện và đóng góp. Thứ tư, danh sách các phần cần xin phản hồi trong tháng 8.

Nếu có bốn sản phẩm này, ứng viên đã sẵn sàng bước vào giai đoạn phản biện và chỉnh sửa học thuật. Nếu chưa có bản thảo đủ đầy, tháng 8 sẽ khó phát huy hiệu quả vì phản hồi chỉ có thể xử lý từng phần rời rạc.

Kết luận

Tháng 7 trong quy trình APEL.Q cho DBA là giai đoạn viết lại luận án theo cấu trúc Tiến sĩ ứng dụng. Đây là lúc ứng viên chuyển toàn bộ nền tảng cũ, đề cương mới, khung lý thuyết, phương pháp và phát hiện sơ bộ thành một văn bản học thuật thống nhất.

Ứng viên cần xây dựng mục lục, viết chương giới thiệu, tổng quan tài liệu, phương pháp, kết quả, thảo luận, đóng góp, giới hạn và kết luận. Quan trọng hơn, ứng viên cần bảo đảm các chương liên kết với nhau bằng một mạch lập luận rõ ràng.

Một bản thảo DBA tốt không chỉ có nhiều dữ liệu hoặc nhiều tài liệu tham khảo. Nó phải cho thấy nghiên cứu bắt đầu từ vấn đề thật, được phân tích bằng phương pháp phù hợp, tạo ra phát hiện có cơ sở và phát triển thành đóng góp thực tiễn có giá trị. Tháng 7 là giai đoạn biến điều đó thành hình hài của một luận án hoàn chỉnh.

Tài liệu tham khảo

Bitchener, J., & Basturkmen, H. (2006). Perceptions of the difficulties of postgraduate L2 thesis students writing the discussion section. Journal of English for Academic Purposes, 5(1), 4–18.

Evans, D., Gruba, P., & Zobel, J. (2014). How to write a better thesis (3rd ed.). Springer.

Paltridge, B., & Starfield, S. (2020). Thesis and dissertation writing in a second language: A handbook for students and their supervisors (2nd ed.). Routledge.

Silverman, D. (2022). Doing qualitative research (6th ed.). SAGE Publications.

Swales, J. M., & Feak, C. B. (2012). Academic writing for graduate students: Essential tasks and skills (3rd ed.). University of Michigan Press.