Cách xây dựng lại đề cương DBA từ nghiên cứu đã có
Sau khi ứng viên đã rà soát luận văn Thạc sĩ, bài báo, đề tài nghiên cứu, báo cáo tư vấn hoặc dự án doanh nghiệp, bước tiếp theo không phải là ghép các tài liệu cũ lại với nhau. Bước quan trọng hơn là xây dựng lại đề cương DBA. Đây là nơi toàn bộ nền tảng đã có được tái tổ chức thành một kế hoạch nghiên cứu mới, có vấn đề rõ, câu hỏi rõ, phương pháp rõ, dữ liệu rõ và đóng góp thực tiễn rõ.
Nhiều ứng viên APEL.Q có tài liệu khá phong phú nhưng thiếu một trục nghiên cứu thống nhất. Họ có thể có một luận văn cũ, vài báo cáo nội bộ, một số dữ liệu doanh nghiệp và kinh nghiệm triển khai dự án. Tuy nhiên, nếu các tài liệu này không được sắp xếp thành một đề cương DBA, hồ sơ vẫn có thể bị đánh giá là rời rạc. Hội đồng không chỉ cần biết ứng viên đã có gì, mà còn cần thấy ứng viên sẽ phát triển những gì đã có thành một luận án như thế nào.
Theo Punch (2016), đề cương nghiên cứu là bản thiết kế cho toàn bộ quá trình nghiên cứu, trong đó vấn đề, câu hỏi, phương pháp và dữ liệu cần được kết nối một cách logic. Với APEL.Q cho DBA, đề cương còn có vai trò đặc biệt hơn: nó là cầu nối giữa nghiên cứu cũ và luận án mới.
Đề cương DBA không phải là bản tóm tắt tài liệu cũ
Một lỗi phổ biến là ứng viên viết đề cương DBA bằng cách tóm tắt lại những gì mình đã có: đã làm luận văn gì, đã viết bài báo nào, đã thực hiện dự án nào, đã có dữ liệu nào. Những thông tin này quan trọng, nhưng chưa phải là đề cương.
Đề cương DBA cần trả lời một câu hỏi khác: từ những nền tảng đã có, nghiên cứu mới sẽ đi theo hướng nào? Ứng viên sẽ giữ lại phần nào, bỏ phần nào, bổ sung phần nào, phân tích lại phần nào và phát triển đóng góp gì?
Ví dụ, nếu ứng viên đã có luận văn Thạc sĩ về sự hài lòng của khách hàng, đề cương DBA không nên chỉ viết lại luận văn đó. Cần tái định hướng thành một vấn đề quản trị rộng hơn, chẳng hạn quản trị trải nghiệm khách hàng, chiến lược giữ chân khách hàng hoặc mô hình cải thiện chất lượng dịch vụ. Khi đó, luận văn cũ chỉ là nền tảng dữ liệu hoặc cơ sở ban đầu, còn đề cương DBA phải cho thấy nghiên cứu sẽ được nâng cấp như thế nào.
Bước 1: Chọn trục nghiên cứu chính
Bước đầu tiên là chọn trục nghiên cứu chính. Trục này là đường dây xuyên suốt giúp kết nối tất cả các phần của luận án. Nếu không có trục chính, đề cương dễ trở thành danh sách các tài liệu và ý tưởng rời rạc.
Trục nghiên cứu nên bắt đầu từ một vấn đề quản trị có ý nghĩa. Ví dụ: quản trị chuyển đổi số trong doanh nghiệp vừa và nhỏ, quản trị trải nghiệm học viên trong giáo dục trực tuyến, mô hình giữ chân nhân sự trẻ trong doanh nghiệp dịch vụ, hoặc quản trị chất lượng trong chương trình đào tạo xuyên biên giới.
Ứng viên cần chọn trục có ba điều kiện. Thứ nhất, trục này phải liên quan đến DBA. Thứ hai, trục này phải có dữ liệu hoặc tài liệu nền từ nghiên cứu đã có. Thứ ba, trục này phải có khả năng tạo ra đóng góp thực tiễn. Nếu một hướng nghiên cứu rất hay nhưng không có dữ liệu, đề cương sẽ khó khả thi. Nếu có nhiều dữ liệu nhưng không liên quan đến quản trị, đề cương sẽ khó phù hợp với DBA.
Bước 2: Viết lại bối cảnh nghiên cứu
Bối cảnh nghiên cứu là phần giải thích vì sao vấn đề này quan trọng. Đối với APEL.Q, ứng viên thường đã có bối cảnh thực tế từ doanh nghiệp hoặc tổ chức. Tuy nhiên, bối cảnh trong đề cương DBA cần được viết theo ngôn ngữ nghiên cứu, không chỉ theo ngôn ngữ quản lý.
Thay vì viết “công ty đang gặp khó khăn trong chuyển đổi số”, ứng viên cần giải thích khó khăn đó thể hiện ở đâu, tác động đến hoạt động nào, vì sao đây là vấn đề đáng nghiên cứu và vấn đề này có ý nghĩa gì ngoài tình huống riêng của công ty. Bối cảnh tốt cần nối được thực tế tổ chức với vấn đề quản trị rộng hơn.
Ví dụ, nếu nghiên cứu xuất phát từ việc học viên online bỏ học nhiều, bối cảnh không nên chỉ mô tả tỷ lệ bỏ học. Cần đặt vấn đề trong bối cảnh quản trị chương trình trực tuyến, trải nghiệm người học, hệ thống hỗ trợ học viên, chất lượng dịch vụ giáo dục và tính bền vững của mô hình đào tạo số.
Theo Maxwell (2013), bối cảnh không chỉ là phần giới thiệu, mà giúp người nghiên cứu xác định ý nghĩa và giới hạn của vấn đề. Trong đề cương DBA, bối cảnh phải đủ rõ để chứng minh nghiên cứu đáng thực hiện.
Bước 3: Xác định vấn đề nghiên cứu
Sau bối cảnh là vấn đề nghiên cứu. Đây là phần rất quan trọng vì nó quyết định toàn bộ đề cương. Vấn đề nghiên cứu không nên viết quá chung như “doanh nghiệp cần nâng cao hiệu quả” hoặc “chuyển đổi số là xu hướng quan trọng”. Cần xác định một khoảng trống, mâu thuẫn, khó khăn hoặc nhu cầu quản trị cụ thể.
Ví dụ, vấn đề không nên là “nhân viên nghỉ việc nhiều”. Vấn đề nghiên cứu có thể là “doanh nghiệp chưa có mô hình quản trị trải nghiệm nhân viên mới phù hợp, dẫn đến mức độ gắn kết thấp trong 12 tháng đầu”. Vấn đề không nên là “khách hàng chưa hài lòng”. Vấn đề nghiên cứu có thể là “doanh nghiệp thiếu khung quản trị điểm chạm sau mua để duy trì lòng trung thành của khách hàng”.
Một vấn đề nghiên cứu tốt thường có ba phần: hiện tượng cần giải quyết, nguyên nhân hoặc khoảng trống cần tìm hiểu, và ý nghĩa quản trị của vấn đề đó. Nếu thiếu một trong ba phần, đề cương có thể trở nên yếu.
Bước 4: Viết câu hỏi nghiên cứu chính và câu hỏi phụ
Khi vấn đề đã rõ, ứng viên cần viết câu hỏi nghiên cứu. Câu hỏi chính nên bao quát trọng tâm DBA, trong khi câu hỏi phụ chia nhỏ vấn đề để nghiên cứu có thể triển khai.
Ví dụ, câu hỏi chính có thể là: “Doanh nghiệp giáo dục trực tuyến có thể thiết kế mô hình hỗ trợ học viên như thế nào để nâng cao mức độ tham gia và giảm tỷ lệ bỏ học?”. Câu hỏi phụ có thể gồm: những yếu tố nào ảnh hưởng đến mức độ tham gia của học viên; hệ thống hỗ trợ hiện tại đang có khoảng trống gì; dữ liệu học tập cho thấy hành vi bỏ học diễn ra ở giai đoạn nào; học viên và đội ngũ hỗ trợ nhìn nhận vấn đề ra sao; mô hình hỗ trợ nào có thể được đề xuất.
Câu hỏi phụ không nên quá nhiều. Mỗi câu hỏi phụ cần phục vụ câu hỏi chính. Nếu câu hỏi phụ đi sang nhiều hướng khác nhau, đề cương sẽ mất trọng tâm. Ứng viên nên kiểm tra: mỗi câu hỏi phụ sẽ cần dữ liệu nào, phương pháp nào và sẽ đóng góp gì cho câu hỏi chính.
Bước 5: Xây dựng mục tiêu nghiên cứu
Mục tiêu nghiên cứu cần tương thích với câu hỏi nghiên cứu. Nếu câu hỏi nghiên cứu hỏi về mô hình hỗ trợ học viên, mục tiêu có thể là phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến sự tham gia của học viên, đánh giá khoảng trống trong hệ thống hỗ trợ hiện tại, và đề xuất mô hình hỗ trợ phù hợp với bối cảnh tổ chức.
Mục tiêu không nên viết như khẩu hiệu, chẳng hạn “nâng cao chất lượng”, “phát triển doanh nghiệp” hoặc “đóng góp cho xã hội”. Những mục tiêu này quá rộng. Mục tiêu nên thể hiện hoạt động nghiên cứu cụ thể: phân tích, đánh giá, xác định, so sánh, xây dựng, đề xuất hoặc kiểm chứng.
Một đề cương tốt cần có sự liên kết giữa vấn đề, câu hỏi và mục tiêu. Nếu vấn đề nói về chuyển đổi số, câu hỏi hỏi về nhân sự, còn mục tiêu lại nói về marketing, đề cương sẽ thiếu nhất quán. Ứng viên nên đọc lại ba phần này cùng lúc để bảo đảm chúng cùng đi theo một trục.
Bước 6: Xác định phần nào của nghiên cứu cũ sẽ được sử dụng
Đây là điểm đặc thù của đề cương APEL.Q. Ứng viên cần chỉ rõ tài liệu cũ sẽ được sử dụng như thế nào trong nghiên cứu mới. Không nên chỉ ghi “sẽ sử dụng luận văn Thạc sĩ và các báo cáo đã có”. Cần cụ thể hơn.
Ví dụ, luận văn Thạc sĩ có thể cung cấp phần tổng quan ban đầu và dữ liệu khảo sát. Bài báo đã công bố có thể cung cấp một phần kết quả về hành vi khách hàng. Báo cáo doanh nghiệp có thể cung cấp dữ liệu vận hành và bối cảnh triển khai. Phỏng vấn cũ có thể cung cấp dữ liệu định tính ban đầu, nhưng cần bổ sung thêm nhóm người tham gia mới.
Ứng viên nên lập một bảng nội bộ theo ba cột: tài liệu đã có, giá trị sử dụng trong luận án, phần cần bổ sung. Cách làm này giúp đề cương trở nên thực tế và giúp hội đồng thấy rõ lộ trình nâng cấp.
Bước 7: Xác định khoảng trống cần bổ sung
Sau khi xác định phần đã có, ứng viên cần xác định phần còn thiếu. Đây là một trong những phần quan trọng nhất của đề cương APEL.Q.
Khoảng trống có thể nằm ở lý thuyết, phương pháp, dữ liệu, phân tích, đóng góp hoặc cấu trúc luận án. Ví dụ, ứng viên đã có dữ liệu khảo sát nhưng thiếu phỏng vấn để giải thích kết quả. Có báo cáo tư vấn nhưng thiếu khung lý thuyết. Có bài báo nhưng thiếu dữ liệu mở rộng. Có dự án doanh nghiệp nhưng thiếu phần phương pháp nghiên cứu. Có kết quả thực tế nhưng chưa phát triển thành mô hình hoặc khung ứng dụng.
Ứng viên không nên che giấu khoảng trống. Một đề cương tốt phải cho thấy khoảng trống được nhận diện và có kế hoạch xử lý. Điều này thể hiện sự trưởng thành học thuật. Theo Bloomberg và Volpe (2019), một đề cương nghiên cứu tốt cần chứng minh sự hiểu biết về những gì đã có, những gì còn thiếu và cách nghiên cứu sẽ xử lý khoảng thiếu đó.
Bước 8: Thiết kế lại phương pháp nghiên cứu
Khi đã biết tài liệu cũ và khoảng trống, ứng viên cần thiết kế lại phương pháp. Trong APEL.Q, phương pháp có thể kết hợp dữ liệu đã có với dữ liệu mới. Đây là điểm cần viết rất rõ.
Ví dụ, nghiên cứu có thể sử dụng phương pháp nghiên cứu tình huống, trong đó dữ liệu gồm báo cáo dự án đã có, phỏng vấn bổ sung với nhà quản lý, khảo sát nhân viên và dữ liệu vận hành sau triển khai. Hoặc nghiên cứu có thể sử dụng phương pháp hỗn hợp, trong đó khảo sát cũ được phân tích lại, sau đó bổ sung phỏng vấn để làm rõ các phát hiện.
Phương pháp cần trả lời các câu hỏi: dữ liệu nào đã có, dữ liệu nào sẽ thu thập thêm, đối tượng tham gia là ai, công cụ thu thập dữ liệu là gì, dữ liệu được phân tích như thế nào, và các vấn đề đạo đức hoặc bảo mật sẽ được xử lý ra sao.
Không nên viết phương pháp quá chung như “nghiên cứu sử dụng phương pháp định tính và định lượng”. Cần mô tả đủ để hội đồng thấy nghiên cứu khả thi.
Bước 9: Xác định đóng góp dự kiến
Đề cương DBA cần nêu rõ đóng góp dự kiến. Đóng góp không nên viết chung chung như “đóng góp vào lĩnh vực quản trị”. Cần cụ thể hơn: nghiên cứu sẽ tạo ra mô hình, khung phân tích, quy trình, bộ tiêu chí, hàm ý quản trị hay bằng chứng ứng dụng nào.
Ví dụ, nghiên cứu về học viên online có thể đóng góp mô hình hỗ trợ học viên theo giai đoạn rủi ro bỏ học. Nghiên cứu về chuyển đổi số có thể đóng góp khung quản trị thay đổi cho doanh nghiệp vừa và nhỏ. Nghiên cứu về nhân sự có thể đóng góp mô hình trải nghiệm nhân viên mới trong 12 tháng đầu.
Theo Denyer, Tranfield và Van Aken (2008), nghiên cứu quản trị có thể tạo ra giá trị thực tiễn khi phát triển các nguyên tắc hoặc giải pháp có thể hỗ trợ hành động trong bối cảnh cụ thể. Đây là cách ứng viên DBA nên nghĩ về đóng góp: không chỉ là phát hiện, mà là tri thức có thể sử dụng.
Bước 10: Lập kế hoạch hoàn thiện
Một đề cương APEL.Q nên có kế hoạch hoàn thiện rõ ràng. Kế hoạch này không cần quá chi tiết như lịch làm việc hằng ngày, nhưng cần cho thấy ứng viên biết các giai đoạn chính: rà soát tài liệu, hoàn thiện khung lý thuyết, bổ sung dữ liệu, phân tích, viết bản thảo, nhận phản hồi, chỉnh sửa và chuẩn bị bảo vệ.
Kế hoạch cũng cần thực tế. Nếu đề cương yêu cầu thu thập dữ liệu quá lớn trong thời gian ngắn, rủi ro sẽ cao. Nếu ứng viên cần tiếp cận dữ liệu doanh nghiệp nhưng chưa có quyền sử dụng, cần xử lý trước. Nếu cần phỏng vấn nhiều nhóm nhưng chưa xác định được người tham gia, cần nêu kế hoạch tiếp cận.
Một kế hoạch tốt giúp hội đồng thấy đề cương không chỉ có ý tưởng, mà có khả năng triển khai.
Cấu trúc gợi ý cho đề cương DBA từ nghiên cứu đã có
Ứng viên có thể xây dựng đề cương theo cấu trúc sau:
- Tên đề tài dự kiến
- Bối cảnh nghiên cứu
- Vấn đề nghiên cứu
- Mục tiêu nghiên cứu
- Câu hỏi nghiên cứu chính và câu hỏi phụ
- Tóm tắt nền tảng nghiên cứu đã có
- Phần có thể kế thừa từ nghiên cứu trước đó
- Khoảng trống cần bổ sung
- Khung lý thuyết hoặc khung khái niệm dự kiến
- Phương pháp nghiên cứu
- Dữ liệu đã có và dữ liệu cần thu thập thêm
- Cách phân tích dữ liệu
- Vấn đề đạo đức, bảo mật và quyền sử dụng dữ liệu
- Đóng góp dự kiến
- Kế hoạch hoàn thiện luận án
Cấu trúc này giúp ứng viên tránh viết đề cương theo kiểu kể lại quá khứ. Thay vào đó, đề cương trở thành bản thiết kế cho nghiên cứu DBA mới.
Kết luận
Xây dựng lại đề cương DBA từ nghiên cứu đã có là bước quan trọng trong APEL.Q. Đây là quá trình tái tổ chức tài sản học thuật và thực tiễn của ứng viên thành một kế hoạch nghiên cứu có cấu trúc, có khả năng triển khai và có định hướng đóng góp rõ ràng.
Ứng viên không nên chỉ ghép luận văn, bài báo, báo cáo và dự án cũ lại với nhau. Cần chọn trục nghiên cứu chính, viết lại bối cảnh, xác định vấn đề, xây dựng câu hỏi, thiết kế phương pháp, xác định dữ liệu, nhận diện khoảng trống và làm rõ đóng góp dự kiến.
Một đề cương tốt sẽ giúp hội đồng thấy rằng ứng viên không chỉ có nền tảng nghiên cứu trước đó, mà còn hiểu cách phát triển nền tảng đó thành một luận án DBA nghiêm túc. Đây chính là giá trị thực tiễn của APEL.Q: không bắt đầu lại từ con số không, nhưng cũng không sử dụng lại nguyên trạng; thay vào đó, nâng cấp có hệ thống để đạt chuẩn Tiến sĩ ứng dụng.
Tài liệu tham khảo
Bloomberg, L. D., & Volpe, M. (2019). Completing your qualitative dissertation: A road map from beginning to end(4th ed.). SAGE Publications.
Denyer, D., Tranfield, D., & Van Aken, J. E. (2008). Developing design propositions through research synthesis. Organization Studies, 29(3), 393–413.
Maxwell, J. A. (2013). Qualitative research design: An interactive approach (3rd ed.). SAGE Publications.
Punch, K. F. (2016). Developing effective research proposals (3rd ed.). SAGE Publications.
Roberts, C. M., & Hyatt, L. (2019). The dissertation journey: A practical and comprehensive guide to planning, writing, and defending your dissertation (3rd ed.). Corwin.
Nguồn: Nhóm biên tập nội dung APEL.Q
