DBA là Tiến sĩ nghề nghiệp, không chỉ là một chương trình quản trị nâng cao

Nhiều người khi nghe đến DBA thường liên tưởng đến một phiên bản nâng cao của MBA. Cách hiểu này khá phổ biến, nhất là trong thị trường giáo dục quản trị, nơi MBA đã trở thành một văn bằng quen thuộc với nhà quản lý và doanh nhân.

Tuy nhiên, DBA không phải là “MBA cấp cao hơn”. DBA là Doctorate in Business Administration, tức Tiến sĩ Quản trị Kinh doanh. Đây là một học vị Tiến sĩ nghề nghiệp, được thiết kế cho những người muốn nghiên cứu các vấn đề phức tạp trong quản trị, kinh doanh và tổ chức ở cấp độ sâu hơn.

Với DBA APEL.Q, việc hiểu đúng bản chất của DBA càng quan trọng hơn. Nếu xem DBA chỉ là một chương trình học quản trị nâng cao, người học có thể đánh giá thấp yêu cầu nghiên cứu. Nếu hiểu DBA là một học vị Tiến sĩ nghề nghiệp, người học sẽ thấy rõ vì sao nền tảng nghiên cứu trước đây cần được đánh giá, chuẩn hoá và phát triển một cách nghiêm túc.

DBA khác MBA ở điểm cốt lõi nào?

MBA thường tập trung vào việc trang bị kiến thức và kỹ năng quản trị cho người học. Người học MBA được tiếp cận các lĩnh vực như chiến lược, tài chính, marketing, nhân sự, vận hành, lãnh đạo và đổi mới. Mục tiêu chính là giúp người học ra quyết định tốt hơn trong môi trường kinh doanh.

DBA đi xa hơn. Người học DBA không chỉ tiếp nhận kiến thức quản trị, mà phải tạo ra một công trình nghiên cứu có đóng góp. Họ cần đặt ra một vấn đề nghiên cứu, xây dựng cơ sở lý thuyết, sử dụng phương pháp phù hợp, phân tích dữ liệu và đưa ra kết luận có giá trị cho thực hành quản trị hoặc tri thức chuyên môn.

Nói cách khác, MBA giúp người học trở thành nhà quản lý tốt hơn. DBA hướng đến việc giúp người học trở thành người tạo lập tri thức quản trị từ chính thực tiễn nghề nghiệp của mình.

Đây là sự khác biệt căn bản.

Tiến sĩ nghề nghiệp không có nghĩa là kém học thuật hơn

Một số người có thể nghĩ rằng Tiến sĩ nghề nghiệp ít học thuật hơn Tiến sĩ nghiên cứu truyền thống. Cách hiểu này không chính xác. Professional doctorate vẫn là học vị Tiến sĩ, nghĩa là người học vẫn phải chứng minh năng lực nghiên cứu ở cấp độ cao.

Điểm khác biệt nằm ở định hướng nghiên cứu. PhD thường nhấn mạnh đóng góp vào tri thức học thuật trong một lĩnh vực. DBA cũng cần đóng góp, nhưng đóng góp đó thường gắn chặt hơn với thực hành nghề nghiệp, bối cảnh tổ chức, vấn đề quản trị và khả năng ứng dụng.

Trong các nghiên cứu về professional doctorate, học vị này thường được xem là cầu nối giữa tri thức học thuật và tri thức thực hành. Người học không chỉ nghiên cứu “về” thực tiễn, mà nghiên cứu “từ” thực tiễn, với mục tiêu tạo ra hiểu biết có thể quay lại phục vụ nghề nghiệp, tổ chức hoặc lĩnh vực chuyên môn của họ.

Vì vậy, DBA không hạ thấp yêu cầu học thuật. DBA đặt yêu cầu học thuật vào một bối cảnh thực tiễn hơn.

DBA bắt đầu từ vấn đề thật trong quản trị

Một luận án DBA tốt thường không bắt đầu từ một chủ đề quá lý thuyết. Nó thường bắt đầu từ một vấn đề thật mà người học đã quan sát, trải nghiệm hoặc trực tiếp xử lý trong môi trường quản trị.

Đó có thể là vấn đề tái cấu trúc doanh nghiệp, chuyển đổi số, phát triển năng lực lãnh đạo, giữ chân nhân sự, mở rộng thị trường, quản trị rủi ro, đổi mới mô hình kinh doanh hoặc nâng cao hiệu quả vận hành.

Tuy nhiên, vấn đề thật chưa đủ để tạo thành luận án DBA. Người học cần chuyển vấn đề đó thành câu hỏi nghiên cứu. Họ cần đặt vấn đề trong bối cảnh lý thuyết, lựa chọn phương pháp phù hợp, phân tích dữ liệu và rút ra đóng góp có thể được phản biện.

Đây là lý do DBA đặc biệt phù hợp với những người đã có kinh nghiệm nghề nghiệp sâu. Họ có chất liệu thực tiễn, nhưng cần một khung học thuật để biến chất liệu đó thành tri thức.

DBA APEL.Q phù hợp với người đã có chất liệu nghiên cứu

Trong mô hình DBA truyền thống, người học có thể bắt đầu từ việc học các học phần, hình thành ý tưởng, xây dựng đề cương và dần phát triển luận án. Với DBA APEL.Q, ứng viên thường đã có một phần chất liệu trước đó.

Chất liệu đó có thể là luận văn Thạc sĩ, bài báo, đề tài doanh nghiệp, báo cáo tư vấn, dữ liệu thực tế hoặc bản thảo luận án dở dang. Những yếu tố này có thể giúp ứng viên bước vào lộ trình DBA với điểm xuất phát cao hơn.

Tuy nhiên, chất liệu chưa phải là luận án. Một nhà quản lý có thể có rất nhiều kinh nghiệm, nhưng vẫn cần học cách biến kinh nghiệm thành nghiên cứu. Một chuyên gia có thể có nhiều báo cáo chuyên sâu, nhưng vẫn cần chuẩn hoá phương pháp và đóng góp. Một giảng viên có thể có bài viết học thuật, nhưng vẫn cần xây dựng một luận án thống nhất.

APEL.Q DBA có ý nghĩa khi giúp ứng viên đi qua quá trình chuyển hoá này.

Đóng góp của DBA thường nằm ở tri thức ứng dụng

Một luận án DBA không nhất thiết phải tạo ra một lý thuyết mới theo nghĩa hàn lâm. Trong nhiều trường hợp, đóng góp của DBA nằm ở việc phát triển một mô hình ứng dụng, một khung ra quyết định, một quy trình quản trị, một cách tiếp cận mới hoặc một hiểu biết sâu hơn về một vấn đề thực tiễn.

Ví dụ, một luận án DBA có thể đề xuất khung triển khai chuyển đổi số cho doanh nghiệp vừa và nhỏ. Một công trình khác có thể xây dựng mô hình phát triển lãnh đạo trong doanh nghiệp gia đình. Một nghiên cứu khác có thể tạo ra cách đo lường hiệu quả đào tạo trong tổ chức dịch vụ.

Điểm quan trọng là công trình phải có cơ sở nghiên cứu, không chỉ là kinh nghiệm cá nhân. Đóng góp cần được phân tích, chứng minh và trình bày theo cách người khác có thể hiểu, phản biện và áp dụng trong bối cảnh phù hợp.

Đây là giá trị đặc biệt của DBA: đưa tri thức quản trị từ thực tiễn trở thành tri thức có thể chia sẻ.

Người học DBA cần tư duy của nhà nghiên cứu thực hành

Người học DBA không chỉ là nhà quản lý đi học thêm. Họ cần phát triển tư duy của nhà nghiên cứu thực hành. Điều này có nghĩa là họ vừa hiểu thực tiễn, vừa có khả năng nhìn lại thực tiễn bằng tư duy phản biện.

Một nhà quản lý thường quen ra quyết định nhanh. Một nhà nghiên cứu cần đặt câu hỏi, kiểm chứng giả định và thừa nhận giới hạn của dữ liệu. Một người làm kinh doanh thường quan tâm kết quả. Một người làm luận án cần quan tâm cả quá trình tạo ra kết quả đó.

DBA yêu cầu người học kết hợp hai năng lực này. Họ không rời bỏ thế giới quản trị để trở thành nhà nghiên cứu thuần tuý. Họ cũng không chỉ kể lại kinh nghiệm quản trị của mình. Họ học cách nghiên cứu chính thế giới nghề nghiệp của mình bằng chuẩn mực học thuật.

Kết luận

DBA không phải là một chương trình quản trị nâng cao theo nghĩa thông thường. Đây là một học vị Tiến sĩ nghề nghiệp, nơi người học cần tạo ra một công trình nghiên cứu có đóng góp cho thực hành quản trị hoặc tri thức chuyên môn.

Với DBA APEL.Q, việc hiểu đúng bản chất này rất quan trọng. Chương trình không chỉ đánh giá kinh nghiệm quản lý, mà đánh giá khả năng biến kinh nghiệm, dữ liệu và công trình đã có thành một luận án DBA đạt chuẩn.

DBA dành cho những người không chỉ muốn quản trị tốt hơn, mà còn muốn tạo ra tri thức từ chính thực tiễn quản trị của mình. Đó là điểm làm cho DBA khác biệt: người học không chỉ học về kinh doanh, mà nghiên cứu để làm rõ, cải thiện và đóng góp cho cách kinh doanh được hiểu và thực hành.

Tài liệu tham khảo

Bourner, T., Bowden, R., & Laing, S. (2001). Professional doctorates in England. Studies in Higher Education, 26(1), 65–83. https://doi.org/10.1080/03075070124819

Fink, D. (2006). The professional doctorate: Its relativity to the PhD and relevance for the knowledge economy. International Journal of Doctoral Studies, 1, 35–44. https://doi.org/10.28945/59

Lee, N. J. (2009). Professional doctorate supervision: Exploring student and supervisor experiences. Nurse Education Today, 29(6), 641–648. https://doi.org/10.1016/j.nedt.2009.02.004

Maxwell, T. W. (2003). From first to second generation professional doctorate. Studies in Higher Education, 28(3), 279–291. https://doi.org/10.1080/03075070309292