Từ luận án DBA đến tài sản tri thức của doanh nghiệp

Trong nhiều doanh nghiệp, tri thức quan trọng nhất thường không nằm trong tài liệu chính thức. Nó nằm trong kinh nghiệm của nhà sáng lập, quyết định của ban lãnh đạo, cách đội ngũ xử lý khủng hoảng, mô hình vận hành đã được thử nghiệm, hoặc những bài học rút ra sau nhiều năm kinh doanh.

Vấn đề là những tri thức này thường rất dễ mất đi. Khi người lãnh đạo rời khỏi vị trí, khi nhân sự chủ chốt thay đổi, khi doanh nghiệp mở rộng hoặc khi thế hệ kế nhiệm tiếp quản, rất nhiều kinh nghiệm quý có thể bị đứt gãy.

Một luận án DBA, đặc biệt theo lộ trình APEL.Q, có thể giúp doanh nghiệp xử lý vấn đề này. Khi người học nghiên cứu chính bối cảnh quản trị của mình, họ không chỉ hoàn thiện một công trình Tiến sĩ. Họ còn có thể hệ thống hoá tri thức doanh nghiệp thành một tài sản có thể lưu giữ, chuyển giao và phát triển tiếp.

Tài sản tri thức không chỉ là bằng sáng chế

Khi nói đến tài sản tri thức, nhiều người thường nghĩ đến bằng sáng chế, nhãn hiệu, bản quyền hoặc công nghệ độc quyền. Những yếu tố này rất quan trọng, nhưng tài sản tri thức của doanh nghiệp rộng hơn thế.

Một mô hình quản trị đã được kiểm chứng, một quy trình đào tạo nội bộ, một khung đánh giá năng lực, một phương pháp chăm sóc khách hàng, một hệ thống ra quyết định hoặc một mô hình tăng trưởng cũng có thể là tài sản tri thức nếu được hệ thống hoá và sử dụng nhất quán.

Luận án DBA có thể giúp doanh nghiệp chuyển những tri thức ẩn này thành tri thức rõ ràng hơn. Thay vì chỉ nói “chúng tôi làm như vậy vì có kinh nghiệm”, doanh nghiệp có thể giải thích mô hình, cơ sở, dữ liệu, điều kiện áp dụng và kết quả của cách làm đó.

Đó là bước đầu tiên để tri thức trở thành tài sản.

Luận án giúp hệ thống hoá kinh nghiệm điều hành

Nhiều nhà lãnh đạo có kinh nghiệm rất sâu, nhưng kinh nghiệm đó thường tồn tại dưới dạng trực giác quản trị. Họ biết khi nào cần thay đổi chiến lược, khi nào cần giữ nhân sự, khi nào cần kiểm soát rủi ro hoặc khi nào cần mở rộng thị trường. Tuy nhiên, những hiểu biết này không phải lúc nào cũng được viết ra, phân tích và chuyển giao.

DBA yêu cầu người học nhìn lại kinh nghiệm đó bằng tư duy nghiên cứu. Người học phải đặt câu hỏi, thu thập dữ liệu, phân tích bối cảnh, kiểm tra giả định và làm rõ đóng góp. Quá trình này giúp kinh nghiệm điều hành được hệ thống hoá thành một công trình có cấu trúc.

Khi luận án hoàn tất, doanh nghiệp không chỉ có một câu chuyện thành công. Doanh nghiệp có một tài liệu nghiên cứu giúp giải thích vì sao một mô hình quản trị có thể hiệu quả, giới hạn của nó là gì và có thể phát triển tiếp ra sao.

Từ mô hình cá nhân đến quy trình tổ chức

Một rủi ro lớn của doanh nghiệp phụ thuộc vào người sáng lập hoặc một nhóm lãnh đạo nhỏ là tri thức vận hành quá gắn với cá nhân. Khi mọi thứ phụ thuộc vào “cách làm của sếp”, doanh nghiệp khó mở rộng, khó chuyển giao và khó xây dựng đội ngũ kế thừa.

Luận án DBA có thể giúp chuyển mô hình cá nhân thành quy trình tổ chức. Ví dụ, cách một CEO đánh giá cơ hội thị trường có thể được chuẩn hoá thành khung ra quyết định. Cách một founder đào tạo quản lý cấp trung có thể trở thành chương trình phát triển lãnh đạo. Cách một doanh nghiệp xử lý khủng hoảng khách hàng có thể trở thành mô hình quản trị trải nghiệm.

Khi tri thức được viết ra, phân tích và chuẩn hoá, nó không còn phụ thuộc hoàn toàn vào một cá nhân. Nó có thể được đào tạo, kiểm tra, cải tiến và chuyển giao.

Đây là một giá trị rất lớn của DBA đối với doanh nghiệp đang tăng trưởng.

Luận án có thể tạo ra công cụ quản trị

Một luận án DBA không nên chỉ dừng ở phần kết luận học thuật. Nếu được thiết kế tốt, công trình có thể tạo ra các công cụ quản trị cụ thể.

Đó có thể là bộ tiêu chí đánh giá năng lực lãnh đạo, khung phân tích mức độ sẵn sàng chuyển đổi số, quy trình triển khai đổi mới, mô hình đo lường gắn kết nhân viên, bản đồ rủi ro chiến lược hoặc hệ thống đánh giá hiệu quả đào tạo.

Những công cụ này có thể được dùng trong doanh nghiệp sau khi luận án hoàn tất. Chúng giúp nghiên cứu không bị tách khỏi thực tiễn, đồng thời giúp doanh nghiệp có thêm nền tảng ra quyết định.

Với DBA APEL.Q, điều này rất phù hợp vì nhiều ứng viên đã có sẵn dự án, dữ liệu hoặc mô hình đang vận hành trong doanh nghiệp. Lộ trình nghiên cứu giúp họ kiểm tra, củng cố và chuẩn hoá những công cụ đó.

Tri thức doanh nghiệp cần được bảo vệ và phát triển

Khi luận án liên quan đến doanh nghiệp, người học cần chú ý đến vấn đề bảo mật và quyền sở hữu tri thức. Một số dữ liệu có thể nhạy cảm, liên quan đến tài chính, khách hàng, nhân sự, chiến lược hoặc công nghệ nội bộ. Vì vậy, việc sử dụng dữ liệu trong luận án cần được cân nhắc kỹ.

Tuy nhiên, nếu được xử lý đúng cách, luận án không làm lộ bí mật doanh nghiệp. Ngược lại, nó giúp doanh nghiệp hiểu rõ hơn tài sản tri thức của mình. Các thông tin nhạy cảm có thể được ẩn danh, dữ liệu có thể được trình bày ở mức tổng hợp, và các mô hình có thể được mô tả theo cách bảo vệ lợi ích của tổ chức.

Quan trọng hơn, doanh nghiệp cần xem tri thức sau luận án không phải là tài liệu cố định. Nó cần được tiếp tục cập nhật, thử nghiệm và phát triển khi thị trường thay đổi.

Một tài sản tri thức chỉ có giá trị khi còn được sử dụng.

DBA giúp doanh nghiệp học từ chính mình

Nhiều doanh nghiệp học từ bên ngoài: thuê tư vấn, tham gia khoá học, đọc báo cáo thị trường hoặc học mô hình của đối thủ. Những cách này cần thiết, nhưng chưa đủ. Doanh nghiệp cũng cần học từ chính mình.

Trong quá trình hoạt động, doanh nghiệp đã tạo ra rất nhiều bài học. Có những quyết định thành công, có những sai lầm đắt giá, có những thử nghiệm thất bại, có những mô hình chỉ hiệu quả trong một bối cảnh nhất định. Nếu không nghiên cứu lại, các bài học này có thể bị quên hoặc bị hiểu sai.

Luận án DBA giúp doanh nghiệp nhìn lại chính mình một cách có phương pháp. Thay vì chỉ dựa vào ký ức hoặc cảm nhận của lãnh đạo, công trình nghiên cứu giúp phân tích dữ liệu, so sánh tài liệu, kiểm tra giả định và rút ra bài học có hệ thống.

Đó là cách doanh nghiệp biến kinh nghiệm thành năng lực học tập tổ chức.

Tài sản tri thức có thể tạo lợi thế cạnh tranh

Trong môi trường cạnh tranh, sản phẩm có thể bị sao chép, giá có thể bị cạnh tranh và công nghệ có thể thay đổi nhanh. Một lợi thế bền vững hơn thường nằm ở cách doanh nghiệp học hỏi, ra quyết định, phát triển con người và tái tạo tri thức.

Nếu luận án DBA giúp doanh nghiệp hiểu rõ hơn mô hình thành công của mình, chuẩn hoá quy trình quan trọng hoặc phát triển công cụ quản trị riêng, công trình đó có thể góp phần tạo lợi thế cạnh tranh.

Điều này không có nghĩa là mọi luận án DBA đều trở thành lợi thế chiến lược ngay lập tức. Nhưng với đề tài được chọn đúng, dữ liệu phù hợp và kết quả được triển khai sau nghiên cứu, DBA có thể tạo ra giá trị vượt xa mục tiêu tốt nghiệp.

Văn bằng thuộc về người học. Tài sản tri thức có thể thuộc về cả người học và doanh nghiệp, nếu được quản trị đúng cách.

Kết luận

Luận án DBA có thể trở thành tài sản tri thức của doanh nghiệp khi công trình không chỉ dừng ở việc hoàn tất học vị, mà được sử dụng để hệ thống hoá kinh nghiệm, chuẩn hoá mô hình quản trị, tạo công cụ điều hành và hỗ trợ năng lực học tập tổ chức.

Với DBA APEL.Q, giá trị này càng rõ vì người học thường đã có nền tảng nghiên cứu, dự án doanh nghiệp, dữ liệu thực tiễn hoặc kinh nghiệm quản trị sâu trước khi bắt đầu. Lộ trình APEL.Q giúp những nền tảng đó được đánh giá, phát triển và trình bày trong một cấu trúc học thuật có giá trị lâu dài.

Một luận án tốt không chỉ trả lời câu hỏi nghiên cứu. Nó còn giúp doanh nghiệp hiểu rõ hơn về chính mình, giữ lại tri thức quan trọng và biến kinh nghiệm đã tích luỹ thành tài sản có thể chuyển giao, cải tiến và phát triển tiếp.

Tài liệu tham khảo

Alavi, M., & Leidner, D. E. (2001). Knowledge management and knowledge management systems: Conceptual foundations and research issues. MIS Quarterly, 25(1), 107–136. https://doi.org/10.2307/3250961

Davenport, T. H., & Prusak, L. (1998). Working knowledge: How organizations manage what they know. Harvard Business School Press.

Nonaka, I., & Takeuchi, H. (1995). The knowledge-creating company: How Japanese companies create the dynamics of innovation. Oxford University Press.

Teece, D. J. (1998). Capturing value from knowledge assets: The new economy, markets for know-how, and intangible assets. California Management Review, 40(3), 55–79. https://doi.org/10.2307/41165943