Người từng học PhD/DBA chưa hoàn tất có thể bắt đầu lại như thế nào?

Không phải mọi hành trình Tiến sĩ đều kết thúc bằng một lễ bảo vệ thành công. Có người từng bắt đầu PhD, DBA hoặc MPhil với rất nhiều kỳ vọng, nhưng phải dừng lại vì thay đổi công việc, áp lực tài chính, thiếu thời gian, thay đổi người hướng dẫn, vấn đề gia đình hoặc chương trình cũ không còn phù hợp với định hướng nghề nghiệp.

Điều đáng tiếc là sau khi dừng lại, nhiều ứng viên xem toàn bộ quá trình trước đây như một thất bại. Họ nghĩ rằng nếu muốn học lại Tiến sĩ, họ phải bắt đầu lại từ đầu. Trên thực tế, điều này không phải lúc nào cũng đúng.

Với DBA APEL.Q, câu hỏi không phải là “vì sao trước đây chưa hoàn tất”, mà là: những gì ứng viên đã làm trước đây còn giá trị không, có phù hợp với DBA không và có thể được phát triển tiếp thành một luận án Tiến sĩ Quản trị Kinh doanh hay không?

Dừng lại không có nghĩa là mất toàn bộ giá trị nghiên cứu

Một chương trình Tiến sĩ chưa hoàn tất vẫn có thể để lại nhiều tài sản học thuật. Ứng viên có thể đã có đề cương nghiên cứu, tổng quan tài liệu, dữ liệu phỏng vấn, kết quả khảo sát, bản thảo một số chương, phản hồi từ giảng viên hướng dẫn hoặc kinh nghiệm tham gia hội thảo học thuật.

Những phần này có thể không đủ để cấp bằng, nhưng không nên bị xem là vô giá trị. Trong nhiều trường hợp, chúng chính là nền tảng giúp ứng viên bắt đầu lại nhanh hơn, đúng hơn và trưởng thành hơn.

Một hành trình nghiên cứu dở dang vẫn là một hành trình học tập. Người từng trải qua quá trình đó thường hiểu rõ hơn về áp lực nghiên cứu, yêu cầu viết luận án, cách phản hồi học thuật vận hành và những sai lầm cần tránh khi bắt đầu lại.

Cần rà soát lại toàn bộ hồ sơ cũ

Bước đầu tiên khi một ứng viên từng học PhD/DBA chưa hoàn tất muốn tham gia DBA APEL.Q là rà soát lại toàn bộ hồ sơ cũ. Việc này không chỉ nhằm xem ứng viên đã học được bao nhiêu môn hay viết được bao nhiêu trang, mà để đánh giá giá trị thật của công trình.

Hồ sơ cần được xem xét ở nhiều lớp: đề tài cũ còn phù hợp không, dữ liệu còn sử dụng được không, tài liệu tham khảo có cần cập nhật không, phương pháp nghiên cứu có đủ chặt không, kết quả phân tích có giá trị không và định hướng công trình có thể chuyển sang DBA hay không.

Một số hồ sơ có thể kế thừa khá nhiều. Một số khác chỉ giữ lại được ý tưởng hoặc dữ liệu ban đầu. Cũng có trường hợp công trình cũ không còn phù hợp và ứng viên nên thiết kế lại đề tài mới dựa trên kinh nghiệm đã có.

Điều quan trọng là phải đánh giá trung thực, không cố giữ lại mọi thứ chỉ vì đã từng đầu tư nhiều thời gian.

Cần xác định lý do chưa hoàn tất trước đây

Bắt đầu lại không chỉ là vấn đề học thuật. Ứng viên cũng cần hiểu vì sao hành trình trước đây bị gián đoạn. Nếu không nhận diện đúng nguyên nhân, rủi ro lặp lại vẫn còn.

Có người dừng lại vì đề tài quá rộng. Có người thiếu dữ liệu. Có người không theo kịp yêu cầu viết học thuật. Có người mất kết nối với giảng viên hướng dẫn. Có người chọn sai mô hình chương trình: cần một lộ trình ứng dụng, nhưng lại đi vào một chương trình PhD quá thiên về lý thuyết.

Với DBA APEL.Q, việc xác định nguyên nhân này rất quan trọng. Nếu vấn đề trước đây là đề tài chưa rõ, lộ trình mới phải bắt đầu bằng tái thiết kế đề tài. Nếu vấn đề là thiếu phương pháp, cần bổ sung năng lực nghiên cứu. Nếu vấn đề là thiếu thời gian, cần xây dựng kế hoạch hoàn thiện thực tế hơn.

Một lộ trình mới chỉ có ý nghĩa khi nó giải quyết được điểm nghẽn cũ.

PhD dở dang và DBA không hoàn toàn giống nhau

Một ứng viên từng học PhD có thể muốn chuyển hướng sang DBA. Đây là điều có thể xem xét, nhưng cần hiểu rõ sự khác biệt giữa hai mô hình.

PhD thường nhấn mạnh đóng góp học thuật vào tri thức trong một lĩnh vực. DBA cũng là học vị Tiến sĩ, nhưng thường gắn chặt hơn với thực hành nghề nghiệp, quản trị, tổ chức và ứng dụng trong môi trường kinh doanh. Vì vậy, một đề tài PhD dở dang có thể cần được tái định vị nếu chuyển sang DBA.

Ví dụ, một nghiên cứu quá thiên về lý thuyết quản trị có thể cần kết nối rõ hơn với vấn đề doanh nghiệp. Một công trình phân tích chính sách có thể cần làm rõ tác động đến quản trị tổ chức. Một nghiên cứu giáo dục hoặc công nghệ có thể cần được đặt trong bối cảnh quản trị, chiến lược hoặc vận hành.

Chuyển từ PhD dở dang sang DBA không phải là hạ cấp công trình. Đó là quá trình điều chỉnh mục tiêu nghiên cứu để phù hợp hơn với bản chất của Tiến sĩ nghề nghiệp.

Không nên chỉ chuyển hồ sơ, cần tái thiết kế lộ trình

Một sai lầm thường gặp là nghĩ rằng có thể lấy toàn bộ hồ sơ cũ chuyển sang chương trình mới. Cách làm này thường không hiệu quả, vì mỗi chương trình có yêu cầu, cấu trúc và tiêu chuẩn đánh giá riêng.

Với DBA APEL.Q, điều cần làm không phải là “chuyển nguyên trạng”, mà là tái thiết kế lộ trình. Những phần còn giá trị được giữ lại. Những phần yếu cần sửa. Những phần không phù hợp cần bỏ. Những khoảng trống mới cần được bổ sung.

Quá trình này có thể bao gồm viết lại đề cương, cập nhật tài liệu học thuật, bổ sung dữ liệu, điều chỉnh phương pháp, tái phân tích kết quả hoặc làm rõ đóng góp theo định hướng DBA.

Tái thiết kế lộ trình giúp ứng viên không lặp lại quá khứ, đồng thời không lãng phí những gì đã làm tốt.

Cần xây dựng lại sự tự tin học thuật

Người từng dừng một chương trình Tiến sĩ thường mang theo áp lực tâm lý. Họ có thể nghi ngờ năng lực của mình, sợ bắt đầu lại, hoặc e ngại bị đánh giá vì chưa hoàn tất trước đây.

DBA APEL.Q cần tiếp cận nhóm ứng viên này bằng sự nghiêm túc và công bằng. Việc chưa hoàn tất một chương trình trước đây không tự động nói lên rằng ứng viên không đủ năng lực. Nhiều khi nguyên nhân đến từ hoàn cảnh, mô hình chương trình, sự thiếu hỗ trợ hoặc sự không phù hợp giữa mục tiêu cá nhân và cấu trúc đào tạo.

Tuy nhiên, sự cảm thông không thay thế cho tiêu chuẩn. Ứng viên vẫn cần chứng minh công trình hiện tại có thể phát triển lên cấp độ Tiến sĩ. Sự tự tin học thuật cần được xây dựng lại bằng công việc cụ thể: đọc lại tài liệu, chỉnh sửa bản thảo, hoàn thiện phương pháp và từng bước làm rõ đóng góp.

APEL.Q giúp bắt đầu lại có định hướng hơn

Điểm mạnh của APEL.Q là không buộc ứng viên quay lại điểm xuất phát như người chưa từng nghiên cứu. Thay vào đó, mô hình này giúp xác định ứng viên đang ở đâu trên hành trình nghiên cứu.

Nếu ứng viên đã có bản thảo mạnh, lộ trình có thể tập trung vào chuẩn hoá và hoàn thiện. Nếu ứng viên có dữ liệu tốt nhưng phân tích yếu, lộ trình tập trung vào phương pháp và diễn giải kết quả. Nếu ứng viên có đề tài tốt nhưng thiếu đóng góp rõ, lộ trình tập trung vào tái cấu trúc luận án.

Điều này giúp người học bắt đầu lại với ý thức rõ ràng hơn. Họ không chỉ “học lại Tiến sĩ”, mà tiếp tục một hành trình đã có nền tảng, với một lộ trình phù hợp hơn.

Kết luận

Người từng học PhD, DBA hoặc MPhil nhưng chưa hoàn tất hoàn toàn có thể xem DBA APEL.Q như một cơ hội bắt đầu lại, nếu công trình trước đây còn giá trị và có thể phát triển theo chuẩn Tiến sĩ Quản trị Kinh doanh.

Bắt đầu lại không có nghĩa là xoá bỏ quá khứ nghiên cứu. Điều cần làm là rà soát lại hồ sơ, xác định phần còn giá trị, hiểu nguyên nhân từng gián đoạn, tái thiết kế đề tài và xây dựng một lộ trình hoàn thiện thực tế hơn.

Với những ứng viên đã từng đi một chặng đường dài, DBA APEL.Q không chỉ là một chương trình mới. Đó có thể là cơ hội để khép lại một hành trình dang dở bằng một kết quả học thuật rõ ràng, có giá trị nghề nghiệp và có khả năng tiếp tục phát triển sau ngày tốt nghiệp.

Tài liệu tham khảo

Gardner, S. K. (2009). Student and faculty attributions of attrition in high and low-completing doctoral programmes in the United States. Higher Education, 58(1), 97–112. https://doi.org/10.1007/s10734-008-9184-7

Golde, C. M. (2005). The role of the department and discipline in doctoral student attrition: Lessons from four departments. The Journal of Higher Education, 76(6), 669–700. https://doi.org/10.1353/jhe.2005.0039

Lovitts, B. E. (2001). Leaving the ivory tower: The causes and consequences of departure from doctoral study. Rowman & Littlefield.

Wisker, G. (2012). The good supervisor: Supervising postgraduate and undergraduate research for doctoral theses and dissertations. Palgrave Macmillan.