Quy trình đánh giá nền tảng nghiên cứu trước đây diễn ra như thế nào?

Một trong những điểm quan trọng nhất của DBA APEL.Q là quy trình đánh giá đầu vào. Nếu quy trình này làm chưa kỹ, chương trình rất dễ bị hiểu nhầm là “rút ngắn thời gian học” thay vì “công nhận và phát triển nền tảng nghiên cứu đã có”.

Với ứng viên đã từng viết luận văn Thạc sĩ, có bài báo khoa học, đề tài doanh nghiệp, báo cáo chuyên sâu hoặc luận án dở dang, điều cần làm đầu tiên không phải là yêu cầu họ bắt đầu lại. Điều cần làm là đọc lại toàn bộ những gì họ đã có bằng tiêu chuẩn học thuật của cấp độ Tiến sĩ.

Quy trình APEL.Q DBA vì vậy nên được hiểu như một bước thẩm định học thuật ban đầu. Nó giúp trả lời ba câu hỏi: ứng viên đã có gì, những gì đó đang ở mức nào và cần hoàn thiện thêm điều gì để có thể tiến tới đánh giá DBA.

Bước đầu tiên là thu thập hồ sơ minh chứng

APEL.Q không thể dựa trên lời mô tả chung. Ứng viên cần cung cấp các minh chứng cụ thể về nền tảng nghiên cứu và nghề nghiệp của mình.

Hồ sơ này có thể bao gồm bằng cấp trước đây, bảng điểm, luận văn Thạc sĩ, bài báo khoa học, bản thảo nghiên cứu, báo cáo tư vấn, đề tài doanh nghiệp, dữ liệu nghiên cứu, sản phẩm học thuật, hồ sơ giảng dạy, hồ sơ chuyên gia hoặc bản thảo luận án đã từng triển khai.

Với DBA, kinh nghiệm quản trị là một lợi thế quan trọng, nhưng chỉ kinh nghiệm thôi là chưa đủ. Quy trình đánh giá cần nhìn thấy bằng chứng có thể kiểm tra được. Một ý tưởng hay cần được thể hiện thành đề cương. Một dự án doanh nghiệp cần có tài liệu, dữ liệu hoặc kết quả triển khai. Một luận án dở dang cần có bản thảo để xác định phần nào còn giá trị.

Theo cách tiếp cận công nhận học tập trước đó, việc lập hồ sơ minh chứng là một bước quan trọng để giúp quá trình đánh giá có cơ sở, minh bạch và nhất quán (Council of the European Union, 2012).

Bước thứ hai là đánh giá mức độ liên quan của công trình

Không phải tài liệu nào trong hồ sơ cũng có thể sử dụng cho DBA. Một số tài liệu có giá trị trực tiếp, một số chỉ có giá trị hỗ trợ, một số khác có thể không còn phù hợp.

Ví dụ, một luận văn Thạc sĩ cùng lĩnh vực với đề tài DBA có thể hỗ trợ nền tảng lý thuyết hoặc phương pháp. Một bài báo khoa học có thể cho thấy năng lực nghiên cứu và khả năng công bố. Một báo cáo doanh nghiệp có thể cung cấp bối cảnh thực tiễn, nhưng cần được chuyển hoá thành câu hỏi nghiên cứu rõ ràng.

Ở bước này, mục tiêu không phải là công nhận càng nhiều càng tốt. Mục tiêu là xác định đúng phần nào có thể kế thừa, phần nào cần kiểm tra thêm và phần nào không nên đưa vào lộ trình DBA.

Đây là một điểm quan trọng để bảo vệ chất lượng học thuật của APEL.Q.

Bước thứ ba là xác định khoảng cách với chuẩn Tiến sĩ

Sau khi xem xét hồ sơ, cần xác định khoảng cách giữa công trình hiện có và yêu cầu của một luận án DBA. Khoảng cách này có thể nằm ở nhiều điểm khác nhau.

Có ứng viên có đề tài tốt nhưng thiếu tổng quan tài liệu. Có người có dữ liệu mạnh nhưng phương pháp chưa chặt. Có người có kinh nghiệm điều hành sâu nhưng chưa biết cách chuyển thành vấn đề nghiên cứu. Cũng có người có bản thảo luận án khá đầy đủ nhưng phần đóng góp mới chưa rõ.

Ở cấp độ Tiến sĩ, luận án không chỉ cần trình bày một vấn đề quản trị. Công trình cần thể hiện năng lực nghiên cứu độc lập, khả năng phản biện, phương pháp phù hợp và đóng góp có ý nghĩa cho tri thức hoặc thực hành chuyên môn. QAA mô tả trình độ Tiến sĩ là cấp độ đòi hỏi đóng góp nguyên bản cho tri thức hoặc thực hành, cùng năng lực nghiên cứu ở mức chuyên sâu (Quality Assurance Agency for Higher Education, 2020).

Vì vậy, bước xác định khoảng cách có vai trò quyết định. Nó giúp ứng viên biết mình đang thiếu gì, thay vì chỉ nhận một nhận xét chung rằng “hồ sơ chưa đủ” hoặc “cần viết thêm”.

Bước thứ tư là xây dựng lộ trình hoàn thiện

Khi khoảng cách đã được xác định, ứng viên cần một lộ trình hoàn thiện rõ ràng. Lộ trình này không nên là một kế hoạch chung cho tất cả mọi người, mà phải dựa trên hồ sơ cụ thể của từng ứng viên.

Một ứng viên có thể cần tập trung vào việc viết lại đề cương nghiên cứu. Người khác cần bổ sung chương phương pháp. Có người cần cập nhật tài liệu học thuật. Có người cần thu thập thêm dữ liệu hoặc phỏng vấn bổ sung. Có người cần tái cấu trúc toàn bộ bản thảo luận án để làm rõ đóng góp của nghiên cứu.

Giá trị của APEL.Q nằm ở chỗ không yêu cầu người học lặp lại những phần đã đủ, đồng thời không bỏ qua những phần còn thiếu. Đây là sự cân bằng giữa linh hoạt và nghiêm túc.

Bước thứ năm là hỗ trợ học thuật trong quá trình chuẩn hoá

Sau khi có lộ trình, ứng viên cần được hỗ trợ để chuẩn hoá công trình. Hỗ trợ ở đây không có nghĩa là làm thay. Hỗ trợ đúng nghĩa là giúp ứng viên hiểu yêu cầu học thuật, tự hoàn thiện nghiên cứu và tự bảo vệ luận điểm của mình.

Với DBA, phần chuẩn hoá thường liên quan đến cách đặt câu hỏi nghiên cứu, xây dựng khung lý thuyết, trình bày phương pháp, phân tích dữ liệu, làm rõ đóng góp và viết luận án theo chuẩn phản biện học thuật.

Nhiều ứng viên là nhà quản lý hoặc chuyên gia rất giỏi trong thực tiễn, nhưng chưa quen với ngôn ngữ học thuật. Họ có thể biết vấn đề nằm ở đâu trong doanh nghiệp, nhưng cần được hướng dẫn để chuyển vấn đề đó thành nghiên cứu có phương pháp.

Đây là giai đoạn biến chất liệu thực tiễn thành công trình Tiến sĩ.

Bước cuối cùng là đưa công trình vào quy trình đánh giá

Khi luận án đã được hoàn thiện theo lộ trình, công trình sẽ bước vào quy trình đánh giá theo yêu cầu của chương trình và đơn vị cấp bằng. Đây là giai đoạn quan trọng để xác nhận công trình có đạt chuẩn DBA hay không.

APEL.Q không thay thế quy trình đánh giá cuối cùng. Dù ứng viên có nền tảng tốt đến đâu, luận án vẫn cần được xem xét về chất lượng, tính nguyên bản, phương pháp, đóng góp và khả năng bảo vệ.

Điều này cần được truyền thông rõ để tránh hiểu nhầm rằng APEL.Q là cơ chế tự động dẫn đến bằng cấp. Thực tế, APEL.Q chỉ giúp ứng viên đi vào quy trình đánh giá với một nền tảng đã được rà soát và chuẩn hoá tốt hơn.

Kết luận

Quy trình đánh giá nền tảng nghiên cứu trước đây trong DBA APEL.Q không phải là một thủ tục hành chính đơn giản. Đây là một quá trình học thuật gồm thu thập minh chứng, đánh giá mức độ liên quan, xác định khoảng cách với chuẩn Tiến sĩ, xây dựng lộ trình hoàn thiện, hỗ trợ chuẩn hoá và đưa công trình vào quy trình đánh giá.

Nếu làm đúng, quy trình này giúp người học không phải bắt đầu lại từ đầu, đồng thời vẫn bảo vệ tiêu chuẩn của học vị Tiến sĩ. Nếu làm thiếu nghiêm túc, APEL.Q rất dễ bị hiểu sai là một lối đi nhanh.

Giá trị thật của APEL.Q nằm ở sự đánh giá chính xác. Ứng viên được công nhận những gì thật sự có giá trị, được chỉ ra những phần còn thiếu và được hỗ trợ để hoàn thiện công trình ở cấp độ DBA.

Tài liệu tham khảo

Council of the European Union. (2012). Council recommendation of 20 December 2012 on the validation of non-formal and informal learning. Official Journal of the European Union. https://www.cedefop.europa.eu/files/Council_Recommendation_on_the_validation_20_December_2012.pdf

European Union. (n.d.). Description of the eight EQF levels. Europass. https://europass.europa.eu/en/description-eight-eqf-levels

Quality Assurance Agency for Higher Education. (2020). Characteristics Statement: Doctoral Degree. QAA. https://www.qaa.ac.uk/quality-code/characteristics-statements/doctoral-degree