Từ kinh nghiệm quản trị đến đóng góp học thuật: Điều gì cần được chuẩn hoá?

Nhiều ứng viên DBA APEL.Q có kinh nghiệm quản trị rất sâu. Họ từng điều hành doanh nghiệp, xử lý khủng hoảng, xây dựng đội ngũ, mở rộng thị trường, tái cấu trúc tổ chức hoặc triển khai các mô hình kinh doanh mới. Những trải nghiệm này có thể tạo ra một nền tảng rất tốt cho nghiên cứu ở cấp độ Tiến sĩ Quản trị Kinh doanh.

Tuy nhiên, kinh nghiệm quản trị chưa tự động trở thành đóng góp học thuật.

Một nhà lãnh đạo có thể biết điều gì hiệu quả trong doanh nghiệp của mình. Một chuyên gia tư vấn có thể nhìn thấy vấn đề lặp lại ở nhiều khách hàng. Một giám đốc nhân sự có thể hiểu sâu nguyên nhân nhân viên rời bỏ tổ chức. Nhưng để những hiểu biết đó trở thành luận án DBA, chúng cần được chuẩn hoá bằng ngôn ngữ nghiên cứu, phương pháp phù hợp và lập luận có thể được phản biện.

Đây là một trong những điểm quan trọng nhất của DBA APEL.Q.

Kinh nghiệm là chất liệu, không phải luận án

Kinh nghiệm quản trị là tài sản rất lớn của người học DBA. Nó giúp ứng viên có vấn đề thật, bối cảnh thật, dữ liệu thật và nhu cầu nghiên cứu thật. Tuy nhiên, kinh nghiệm vẫn chỉ là chất liệu ban đầu.

Một luận án DBA không thể chỉ kể lại hành trình thành công của một cá nhân hoặc doanh nghiệp. Nó cần đi xa hơn việc mô tả “tôi đã làm gì”. Công trình cần phân tích vì sao vấn đề đó quan trọng, lý thuyết nào có liên quan, dữ liệu nào được sử dụng, phương pháp nào được chọn và kết quả nghiên cứu đóng góp gì cho thực hành quản trị.

Nói cách khác, DBA không chỉ ghi nhận kinh nghiệm. DBA yêu cầu người học biến kinh nghiệm thành tri thức có thể được chia sẻ, kiểm chứng và sử dụng bởi người khác trong bối cảnh phù hợp.

Chuẩn hoá bắt đầu từ câu hỏi nghiên cứu

Bước đầu tiên để chuyển kinh nghiệm thành nghiên cứu là đặt lại vấn đề dưới dạng câu hỏi nghiên cứu. Đây là bước nhiều ứng viên cần được hỗ trợ.

Trong thực tế quản trị, vấn đề thường xuất hiện dưới dạng áp lực: doanh thu giảm, nhân sự nghỉ việc, chi phí tăng, chuyển đổi số không hiệu quả, khách hàng thay đổi hành vi, hoặc đội ngũ quản lý cấp trung chưa đủ năng lực. Nhưng trong nghiên cứu, vấn đề cần được chuyển thành câu hỏi rõ ràng, có phạm vi và có khả năng phân tích.

Ví dụ, thay vì viết “kinh nghiệm xây dựng văn hoá doanh nghiệp”, một đề tài nghiên cứu có thể tập trung vào cách văn hoá học tập ảnh hưởng đến năng lực thích ứng của đội ngũ quản lý cấp trung trong doanh nghiệp dịch vụ. Cách đặt vấn đề này giúp công trình có trọng tâm hơn, dễ lựa chọn phương pháp hơn và có khả năng tạo ra đóng góp rõ hơn.

Một câu hỏi nghiên cứu tốt là cầu nối giữa kinh nghiệm thực tiễn và tiêu chuẩn học thuật.

Cần đặt kinh nghiệm vào nền tảng lý thuyết

Một kinh nghiệm quản trị có thể rất đáng giá, nhưng nếu không được đặt trong nền tảng lý thuyết, công trình dễ trở thành câu chuyện cá nhân. Lý thuyết không làm cho nghiên cứu trở nên xa rời thực tế. Ngược lại, lý thuyết giúp người học hiểu vấn đề của mình trong một bối cảnh rộng hơn.

Một CEO nghiên cứu về chuyển đổi tổ chức cần biết các lý thuyết liên quan đến change management, organisational learning hoặc dynamic capabilities. Một CHRO nghiên cứu về giữ chân nhân tài cần hiểu các nghiên cứu về engagement, psychological contract hoặc talent management. Một founder nghiên cứu về mô hình kinh doanh cần kết nối với các khung lý thuyết về innovation, entrepreneurship hoặc business model design.

Nền tảng lý thuyết giúp luận án không chỉ nói “trường hợp của tôi là như vậy”, mà chỉ ra trường hợp đó liên quan thế nào đến hiểu biết hiện có và có thể bổ sung gì cho lĩnh vực.

Dữ liệu cần được xử lý như bằng chứng nghiên cứu

Trong doanh nghiệp, dữ liệu thường được dùng để ra quyết định. Trong luận án, dữ liệu còn cần được dùng để tạo bằng chứng nghiên cứu. Hai cách sử dụng này có liên quan, nhưng không giống nhau.

Một báo cáo doanh thu, kết quả khảo sát nội bộ, hồ sơ nhân sự, phản hồi khách hàng hoặc biên bản dự án có thể rất hữu ích. Tuy nhiên, khi đưa vào luận án DBA, ứng viên cần làm rõ dữ liệu được thu thập như thế nào, có giới hạn gì, có đáng tin cậy không, có được phép sử dụng không và được phân tích theo phương pháp nào.

Nếu không có quy trình xử lý rõ ràng, dữ liệu dễ trở thành minh hoạ cho quan điểm cá nhân thay vì bằng chứng học thuật. Đây là điểm làm cho nhiều công trình quản trị thực tiễn chưa đạt chuẩn Tiến sĩ dù có nội dung rất phong phú.

Phương pháp giúp kinh nghiệm trở nên có thể kiểm chứng

Phương pháp nghiên cứu là phần giúp người đọc hiểu cách ứng viên đi từ vấn đề đến kết luận. Với DBA, phương pháp có thể là nghiên cứu tình huống, phỏng vấn sâu, khảo sát, nghiên cứu hành động, phương pháp hỗn hợp hoặc các thiết kế phù hợp khác.

Điều quan trọng không phải là chọn phương pháp phức tạp nhất. Điều quan trọng là chọn phương pháp phù hợp với câu hỏi nghiên cứu và dữ liệu hiện có.

Một nghiên cứu về quá trình tái cấu trúc doanh nghiệp có thể phù hợp với nghiên cứu tình huống. Một nghiên cứu về mức độ gắn kết nhân viên có thể cần khảo sát định lượng kết hợp phỏng vấn. Một nghiên cứu về cải tiến mô hình vận hành có thể phù hợp với action research nếu người nghiên cứu tham gia trực tiếp vào quá trình thay đổi.

Phương pháp giúp kinh nghiệm quản trị được trình bày một cách có cơ sở, thay vì chỉ dựa vào uy tín hoặc vị trí của người kể.

Đóng góp cần được làm rõ, không để người đọc tự suy đoán

Một trong những phần khó nhất của luận án DBA là làm rõ đóng góp. Nhiều ứng viên có công trình thực tế rất tốt, nhưng không trình bày rõ công trình đó đóng góp gì cho quản trị, tổ chức hoặc lĩnh vực chuyên môn.

Đóng góp của DBA có thể nằm ở một mô hình mới, một khung phân tích, một quy trình triển khai, một cách hiểu mới về một vấn đề quản trị hoặc một bài học có thể áp dụng cho nhóm tổ chức tương tự. Tuy nhiên, đóng góp này cần được viết rõ, liên kết với kết quả nghiên cứu và đặt trong bối cảnh tài liệu học thuật hiện có.

Nếu luận án chỉ dừng ở việc “doanh nghiệp đã cải thiện sau khi áp dụng giải pháp”, công trình vẫn chưa đủ sâu. Người học cần phân tích vì sao giải pháp đó hiệu quả, trong điều kiện nào nó có thể áp dụng và nó bổ sung gì cho hiểu biết hiện tại về vấn đề nghiên cứu.

Chuẩn hoá không làm mất bản sắc thực tiễn

Một số nhà quản lý lo rằng khi đưa kinh nghiệm vào khung học thuật, công trình sẽ trở nên khô cứng và mất đi tính thực tế. Thực ra, chuẩn hoá không làm mất bản sắc thực tiễn. Nó giúp kinh nghiệm được trình bày rõ hơn, có cơ sở hơn và có khả năng lan toả xa hơn.

Một kinh nghiệm nếu chỉ nằm trong đầu người lãnh đạo thì khó truyền lại. Nếu được chuẩn hoá thành nghiên cứu, nó có thể trở thành tài liệu đào tạo, mô hình tư vấn, bài báo, sách chuyên khảo hoặc khung ra quyết định cho doanh nghiệp khác.

Đây là giá trị đặc biệt của DBA APEL.Q. Mô hình này không tách người học khỏi thực tiễn nghề nghiệp của họ. Nó giúp họ nhìn lại thực tiễn đó bằng tư duy nghiên cứu và biến nó thành tài sản tri thức.

Kết luận

Từ kinh nghiệm quản trị đến đóng góp học thuật là một quá trình chuyển hoá. Ứng viên cần đi từ câu chuyện nghề nghiệp đến câu hỏi nghiên cứu, từ dữ liệu doanh nghiệp đến bằng chứng học thuật, từ kinh nghiệm cá nhân đến đóng góp có thể phản biện và chia sẻ.

DBA APEL.Q phù hợp với những người đã có chất liệu thực tiễn đủ sâu, nhưng giá trị của chương trình không nằm ở việc công nhận kinh nghiệm một cách đơn giản. Giá trị thật nằm ở việc chuẩn hoá kinh nghiệm đó thành một công trình nghiên cứu ở cấp độ Tiến sĩ.

Kinh nghiệm giúp ứng viên có điểm xuất phát tốt. Chuẩn hoá học thuật giúp kinh nghiệm ấy trở thành tri thức có giá trị lâu dài.

Tài liệu tham khảo

Argyris, C., & Schön, D. A. (1996). Organizational learning II: Theory, method, and practice. Addison-Wesley.

Kolb, D. A. (1984). Experiential learning: Experience as the source of learning and development. Prentice Hall.

McNiff, J. (2017). Action research: All you need to know. SAGE Publications.

Schön, D. A. (1983). The reflective practitioner: How professionals think in action. Basic Books.